Τρίτη 17 Νοεμβρίου 2026

Τι συμβαίνει με το Δημόσιο Χρέος;

 

«Όσο για τους μακροοικονομικούς δείκτες, είναι ο τιμάριθμος που θα οδηγήσει το χρέος κάτω από το 136%[*] του ΑΕΠ ήδη από φέτος […] αλλά και το απόλυτο χρέος σε μια συνεχή πτωτική πορεία ώστε να διαμορφωθεί στα 344 δισ ευρώ μέχρι το τέλος της 10τίας.

[…]

Το χρέος της Γενικής Κυβέρνησης εκτιμάται στα 358 δισ ευρώ[**] στο τέλος του 2026 και στα 355 δισ το 2027. […] Το χρέος δεν μειώνεται μόνο επειδή μεγαλώνει η οικονομία, αλλά και επειδή εξοφλείται. Σε αυτό συμβάλλουν τα πρωτογενή πλεονάσματα και οι πρόωρες αποπληρωμές των διμερών δανείων του πρώτου μνημονίου

[…]

Το ονομαστικό ΑΕΠ ανεβαίνει από τα 263 δισ ευρώ το 2026 στα 276 δισ το 2027 … Η αύξηση αυτή προέρχεται από τον συνδυασμό πραγματικής ανάπτυξης και πληθωρισμού.

[…]

Το αποτέλεσμα αποτυπώνεται στον δείκτη που παρακολουθούν οι αγορές και οι οίκοι αξιολόγησης. Από το 135,8% φέτος ο λόγος χρέους προς ΑΕΠ υποχωρεί στο 128,5% το 2027…»

*146,1% το 2025 και 176,6% το 2019

** 362,9δισς το 2025 και 331,0 δισ το 2019

Αυτά αναφέρονταν στο άρθρο (Ο δρόμος για τη μείωση του χρέους στο 110% του ΑΕΠ το 2030) που δημοσιεύθηκε στην Καθημερινή της Κυριακής (8.11.2026).

Είναι μια ακόμη επανάληψη του γνωστού επιχειρήματος της κυβέρνησης (και των δανειστών) ότι το δημόσιο χρέος μειώνεται σταθερά χάρη στην συνετή δημοσιονομική πολιτική που ακολουθεί η χώρα. Υπόρρητα μας λένε ότι τελικά τα μνημόνια λιτότητας ήταν η σωστή επιλογή (την οποία θα έπρεπε να ακολουθήσουν και οι υπόλοιπες χώρες).

Μια πρώτη απάντηση σε αυτό τοsuccessstoryείναι ότι πέρα από τις «επιτυχίες» στην διαχείριση του δημοσίου χρέους υπάρχει μια σειρά αρνητικών αποτελεσμάτων τόσο για την συνολική οικονομία όσο και για την κατάσταση των υποτελών τάξεων:

Η αγοραστική δύναμη των μισθών και των συντάξεων συνεχώς ελαττώνεται οδηγώντας τα εισοδήματα που προκύπτουν από αυτά να κατρακυλούν στις τελευταίες θέσεις της ΕΕ (ειδικότερα οι μισθοί των ΔΥ είναι και σε ονομαστικές τιμές στον πάτο της ΕΕ εδώ και δυο χρόνια)

Το Ισοζύγιο Τρεχουσών Συναλλαγών είναι συνεχώς αρνητικό από το 2019 (αφού είχε μηδενιστεί από το 2014 μέχρι το 2019)

Οι επενδύσεις όχι μόνο υπολείπονται (ως ποσοστό του ΑΕΠ) του μ.ο. της ΕΕ αλλά και πραγματοποιούνται κυρίως σε τομείς χαμηλής παραγωγικότητας (εστίαση/τουρισμός, realestate)

Η ιδιοκατοίκηση έχει μειωθεί από το 83% στην εποχή προ μνημονίων σε κάτω από 70% κάνοντας ακόμη πιο δύσκολη την δημιουργία οικογένειας από τους νέους πράγμα που επιτείνει το δημογραφικό πρόβλημα για τα επόμενα χρόνια.

Θα μπορούσαμε να συνεχίσουμε και με άλλους σχετικούς δείκτες αλλά ο σκοπός του παρόντος άρθρου είναι να καταδείξει ότι η εικόνα του χρέους δεν είναι αυτή που μας παρουσιάζουν. Για να γίνει κατανοητή η «άλλη» εικόνα θα ξεκινήσουμε με ΤΟΥΣ ορισμούς του Δημοσίου Χρέους. Έχουμε λοιπόν όχι έναν αλλά τρεις ορισμούς αναλόγως που θέλουμε να εστιάσουμε σε κάθε περίπτωση (θα μπορούσαμε να έχουμε και άλλους ορισμούς: το Δημόσιο Χρέος σε δανειστές του εξωτερικού, Δημόσιο Χρέος σε ιδιώτες εσωτερικού και εξωτερικού κλπ). 

 

Α. Ορισμοί των Κατηγοριών Δημοσίου Χρέους

Οι τρεις έννοιες διαφοροποιούνται με βάση το ποια επίπεδα και Φορείς της Διοίκησης περιλαμβάνουν στο εσωτερικό τους:

α) Χρέος Γενικής Κυβέρνησης (ΧΓΚ): Είναι το συνολικό “ενοποιημένο” χρέος ολόκληρου του Δημόσιου τομέα. Περιλαμβάνει τις υποχρεώσεις της Κεντρικής Κυβέρνησης, της Τοπικής Αυτοδιοίκησης (Δήμοι, Περιφέρειες) και των Οργανισμών Κοινωνικής Ασφάλισης (Ασφαλιστικά Ταμεία, Νοσοκομεία). Είναι το επίσημο μέγεθος που χρησιμοποιεί η Eurostat και η Ευρωπαϊκή Ένωση (π.χ. Κριτήρια Μάαστριχτ) για την αξιολόγηση της δημοσιονομικής κατάστασης μιας χώρας.

β) Χρέος Κεντρικής Διοίκησης (ΧΚΔ):είναι το χρέος που εκδίδει και διαχειρίζεται αποκλειστικά το κράτος μέσω των κεντρικών υπουργείων και φορέων (στην Ελλάδαο Οργανισμός Διαχείρισης Δημοσίου Χρέους - ΟΔΔΗΧ). Δεν περιλαμβάνει τα Νομικά Πρόσωπα της Γενικής Κυβέρνησης που έχουν δική τους οικονομική αυτοτέλεια.

γ) Χρέος Κεντρικής Κυβέρνησης (ΧΚΚ): Είναι ένας ελαφρώς ευρύτερος όρος από την Κεντρική Διοίκηση. Περιλαμβάνει την Κεντρική Διοίκηση (το "κράτος") συν όλα τα Νομικά Πρόσωπα Δημοσίου και Ιδιωτικού Δικαίου (ΝΠΔΔ, ΝΠΙΔ) που ελέγχονται και χρηματοδοτούνται κυρίως από το κράτος, αλλά δεν ανήκουν στην Τοπική Αυτοδιοίκηση ή στα Ταμεία Κοινωνικής Ασφάλισης.

Μέχρι τις αρχές της 10ετίας του ’90 όταν αναφερόμαστε στο Δημόσιο Χρέος εννοούσαμε μόνο το Χρέος της Κεντρικής Διοίκησης. Τότε ήταν που η κυβέρνηση του πατρός Μητσοτάκη ενέταξε στο Δημόσιο Χρέος και τις υποχρεώσεις όλων των Νομικών Προσώπων και Επιχειρήσεων που ανήκαν στο κράτος:

• Με την υπογραφή της Συνθήκης του Μάαστριχτ (1992), η Ελλάδα υποχρεώθηκε να εναρμονίσει τα δημοσιονομικά της στοιχεία με τους κανόνες της Ευρωπαϊκής Ένωσης (μετάβαση από το χρέος της Κεντρικής Διοίκησης στο ενοποιημένο χρέος της Γενικής Κυβέρνησης). Έτσι, τα χρέη των Δημόσιων Οργανισμών και των Ασφαλιστικών Ταμείων ενσωματώθηκαν πλέον επίσημα στο δημόσιο χρέος.

• Καταπτώσεις εγγυήσεων: Η κυβέρνηση Μητσοτάκη προχώρησε στην έκδοση ειδικών ομολόγων (ομόλογα εξυγίανσης) για να τακτοποιήσει ληξιπρόθεσμες οφειλές και καταπτώσεις εγγυήσεων που είχε δώσει το Δημόσιο την προηγούμενη δεκαετία σε προβληματικές επιχειρήσεις (μέσω του ΟΑΕ), συνεταιρισμούς και Δημόσιους Οργανισμούς.

Αυτός ήταν ο ένας λόγος που το Δημόσιο Χρέος εκτινάχθηκεαπό το 60,7% του ΑΕΠ (1989) στο 81,1% (1992).

Με βάση τα παραπάνω το λογικό είναι το Χρέος Γενικής Κυβέρνησης να είναι υψηλότερο από το Χρέος Κεντρικής Διοίκησης καθώς, συνήθως, οι διάφοροι τομείς εκτός Κεντρικής Διοίκησης παρουσιάζουν χρέη που συνυπολογιζόμενα στο ΧΚΔ αυξάνουν το ΧΓΚ. Αυτό φαίνεται σε μια σειρά από χώρες:

 


Στην Ισπανία, στην Δανία, στην Ιαπωνία και στην Γερμανία το ΧΓΚ είναι αυξημένο λόγω του συνυπολογισμού των χρεών των περιφερειακών Φορέων ενώ στην Γαλλία λόγω των χρεών των ασφαλιστικών Ταμείων. Ας κρατήσουμε ότι σε γενικές γραμμές το ΧΓΚ είναι υψηλότερο του ΧΚΔ.

 

Β. Το Πρωτογενές Αποτέλεσμα και το Συνολικό Δημοσιονομικό Ισοζύγιο (Netlending / borrowing)

Το πρωτογενές αποτέλεσμα είναι η διαφορά μεταξύ των εσόδων του κρατικού προϋπολογισμού (δεν συμπεριλαμβάνονται τα έσοδα των ασφαλιστικών Ταμείων) μείον τις δαπάνες πλην των τόκων. Όταν τα έσοδα ξεπερνούν τις δαπάνες έχουμε πρωτογενές πλεόνασμα (διαφορετικά έχουμε πρωτογενές έλλειμμα).

Το δημοσιονομικό ισοζύγιο είναι η διαφορά μεταξύ των εσόδων του κρατικού προϋπολογισμού (δεν συμπεριλαμβάνονται τα έσοδα των ασφαλιστικών Ταμείων) μείον τις δαπάνες στις οποίες όμως συμπεριλαμβάνονται οι τόκοι. Όταν το δημοσιονομικό ισοζύγιο είναι αρνητικό η κυβέρνηση πρέπει να δανειστεί για να το καλύψει ακόμη και αν έχει πρωτογενές πλεόνασμα.

 

Γ. Οι Συμφωνίες επαναγοράς

Τα γνωστότερα ως repos είναι συμφωνίες μεταξύ ενός δανειστή και ενός οφειλέτη να πουλήσουν και μετά να επαναγοράσουν κάποιο χρεόγραφο μικρού κινδύνου, συνήθως έντοκα  γραμμάτια Δημοσίου.

Ένας οφειλέτης εκδίδει ένα repo κάνοντας συμφωνία να πουλήσει χρεόγραφα σε έναν δανειστή σε μία συγκεκριμένη τιμή και ταυτόχρονα συμφωνεί να τα επαναγοράσει σε μία μελλοντική στιγμή και σε μία συγκεκριμένη τιμή. Η διαφορά μεταξύ των δύο τιμών είναι η απόδοση του δανειστή.

Με άλλα λόγια, το ένα από τα συμβαλλόμενα μέρη δανείζεται χρήματα για να καλύψει τις ανάγκες ρευστότητας του, χρησιμοποιώντας ως ενέχυρο ένα χρεόγραφο γνωστής αξίας από το χαρτοφυλάκιό του.

Η συμφωνία μπορεί και να ειδωθεί σαν ένα βραχυπρόθεσμο δάνειο με ενέχυρο κάποια χρεόγραφα ή ως μία κατάθεση προθεσμίας.

Η διάρκεια ενός repo είναι συνήθως πολύ μικρή (από μία νύχτα (overnight) έως λίγες εβδομάδες), αν και υπάρχουν και repos μεγαλύτερης διάρκειας. Τα repos δεν είναι συνήθως διαπραγματεύσιμα στην δευτερογενή αγορά.

• Στην πράξη τα repos είναι δάνειο: Παρόλο που νομικά πρόκειται για πώληση και επαναγορά τίτλων, οικονομικά λειτουργεί ως βραχυπρόθεσμος δανεισμός με εξασφάλιση (collateral).

• Η εξασφάλιση: Ο τίτλος που αλλάζει χέρια χρησιμεύει ως εγγύηση για τον δανειστή.

• Το κέρδος: Η διαφορά ανάμεσα στην τιμή πώλησης και στην τιμή επαναγοράς αντιπροσωπεύει τον τόκο (επιτόκιο repo).

 Ποιοι τα χρησιμοποιούν

• Τράπεζες και χρηματοπιστωτικά ιδρύματα: Για να καλύψουν άμεσες ανάγκες ρευστότητας ή να δανειστούν χρήματα για λίγες ημέρες ή ώρες.

• Κεντρικές Τράπεζες (όπως η ΕΚΤ): Ως βασικό εργαλείο άσκησης νομισματικής πολιτικής και ρύθμισης της ποσότητας χρήματος στην αγορά.

• Κράτη / Δημόσιο: Το ελληνικό Δημόσιο χρησιμοποιεί συχνά τα ενδοκυβερνητικά repos (δανειζόμενο προσωρινά τα διαθέσιμα ταμειακά αποθέματα φορέων, δήμων και ασφαλιστικών ταμείων) για τη διαχείριση της κρατικής ρευστότητας.

 

Δ. Οι αναβαλλόμενοι τόκοι

Στο πλαίσιο της αναδιάρθρωσης του χρέους από το Eurogroup, αποφασίστηκε η 10ετής αναβολή πληρωμής τόκων (2013–2022) για τα δάνεια του Ευρωπαϊκού Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας (EFSF).

Οι τόκοι αυτοί συσσωρεύτηκαν χωρίς να πληρώνονται εκείνη την περίοδο και συμφωνήθηκε να αποπληρωθούν σταδιακά μετά το 2033 (με κεφαλαιοποίηση).

Η Eurostat αποφάσισε ότι οι αναβαλλόμενοι τόκοι των δανείων EFSF πρέπει να ενσωματώνονται λογιστικά (σε δεδουλευμένη βάση) στο Χρέος της Γενικής Κυβέρνησης (στα 362,9 δισ. € του 2025). Αντιθέτως, ο ΟΔΔΗΧ δεν καταγράφει στο Χρέος τους αναβαλλόμενους τόκους καθώς το υπολογίζει σε ονομαστική/ταμειακή βάση (δηλαδή το καθαρό κεφάλαιο που έχει δανειστεί, χωρίς τους μελλοντικούς αναβαλλόμενους τόκους).

Ας πάμε τώρα στο κύριο θέμα μας, στην κατάσταση του Δημοσίου χρέους. Και πρώτα-πρώτα στο ισοζύγιο της Κεντρικής Κυβέρνησης την περίοδο 2020-25. Μετά την πληρωμή των τόκων και σύμφωνα με τα δελτία της ΕΛΣΤΑΤ για τα Δημοσιονομικά Στοιχεία έχουμε

 

Έτος

ΑΕΠ (εκατ. €)

Ισοζύγιο Κεντρικής Κυβέρνησης (εκατ. €)

2019

183.347

242

2020

165.016

-16.686

2021

181.500

-14.102

2022

207.020

-7.889

2023

225.058

-3.665

2024

237.706

2.210

2025

249.726

2.925

-37.207

Είναι προφανές ότι πάνω στο παλαιό δημόσιο χρέος η κυβέρνηση μόνο από τα νέα δημοσιονομικά ελλείμματα πρόσθεσε 37,2 δισ€ νέο χρέος. Συνεπώς ο ισχυρισμός ότι η ονομαστική τιμή του χρέους μειώνεται αφήνει κάποια(;) ερωτηματικά.

Το κλειδί του «μυστηρίου» βρίσκεται στη σύγκριση του χρέους της Κεντρικής Διοίκησης (στήλη «Κράτος S1311.1») και της Γενικής Κυβέρνησης όπως είναι δημοσιευμένα στα Ετήσια Δελτία Δημοσίου Χρέους.


 

Ας δούμε τα στοιχεία του Δημοσίου Χρέους του ίδιου του ΥπΟικ για τα έτη 2019 και 2025 όπως αποτυπώνονται συγκεντρωτικά.

Τι αντιπροσωπεύει κάθε γραμμή του πίνακα στις 31/12/2025

Στον συγκεκριμένο πίνακα μεθοδολογίας ESA 2010 του Οργανισμού Διαχείρισης Δημοσίου Χρέους (ΟΔΔΗΧ), κάθε κατηγορία καταγράφει διαφορετικό είδος οφειλής του στενού Κράτους (Κεντρική Διοίκηση):

•     Κέρματα και καταθέσεις (2.105 εκατ. €). Αποτελούν λογιστική υποχρέωση του Δημοσίου που αντιστοιχεί στην αξία των κερμάτων ευρώ σε κυκλοφορία (τα οποία εκδίδονται για λογαριασμό του Δημοσίου) και σε ειδικές καταθέσεις τρίτων. Δεν πρόκειται για δάνειο που λήγει.

(Τα χαρτονομίσματα εκδίδονται από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) και την Τράπεζα της Ελλάδος. Αντίθετα, τα κέρματα ευρώ (από 1 λεπτό έως 2 ευρώ) καθώς και τα συλλεκτικά κέρματα εκδίδονται νομικά για λογαριασμό του Υπουργείου Οικονομικών (Ελληνικό Δημόσιο).

Όταν το Νομισματοκοπείο κόβει 100 εκατ. ευρώ σε κέρματα των 2 ευρώ και τα θέτει σε κυκλοφορία μέσω των τραπεζών, το Δημόσιο εισπράττει την ονομαστική τους αξία (100 εκατ. ευρώ). Λογιστικά, όμως, κάθε κέρμα που κρατάει ένας πολίτης στο πορτοφόλι του θεωρείται άτοκη, αορίστου χρόνου υποχρέωση του Δημοσίου προς τον κάτοχό του (σαν να έχει δώσει ο πολίτης 2 ευρώ στο κράτος και να κρατάει το μεταλλικό «αποδεικτικό»). Έτσι, η συνολική αξία όλων των ελληνικών κερμάτων που κυκλοφορούν στην οικονομία καταγράφεται ως υποχρέωση του Κράτους)

•        Βραχυπρόθεσμοι τίτλοι (7.969 εκατ. €). Είναι τα έντοκα γραμμάτια του Ελληνικού Δημοσίου (διάρκειας 3, 6 και 12 μηνών) που κατέχουν τράπεζες, ιδιώτες επενδυτές και θεσμικοί φορείς.

•        Μακροπρόθεσμοι τίτλοι (100.751 εκατ. €). Είναι τα ομόλογα του Ελληνικού Δημοσίου (διάρκειας άνω του έτους) που διαπραγματεύονται στις διεθνείς αγορές.

•          Βραχυπρόθεσμα δάνεια (62.347 εκατ. €). Εδώ καταγράφονται στη συντριπτική τους πλειονότητα οι συμφωνίες επαναγοράς (repos), δηλαδή τα χρήματα που έχει δανειστεί το Κράτος από τους φορείς της Γενικής Κυβέρνησης (ΕΦΚΑ, ΔΥΠΑ, ΟΤΑ κ.λπ.).

•      Μακροπρόθεσμα δάνεια (253.951 εκατ. €). Είναι τα μεγάλα διακρατικά και θεσμικά δάνεια των μνημονίων (ESM, EFSF, GLF, ΕΤΕπ, Ταμείο Ανάκαμψης). Σε αυτό το νούμερο περιλαμβάνονται ήδη και οι σωρευμένοι αναβαλλόμενοι τόκοι του EFSF (περίπου 15,5–21 δισ. € ανάλογα με την αποτίμηση ESA 2010).

 

Και από το «μαξιλάρι» του Τσίπρα, τι έχει απομείνει;

Το «μαξιλάρι» χωριζόταν σε δυο επί μέρους τμήματα

α) Το «σκληρό μαξιλάρι» (Cash Buffer Account των 15,7 δισ. €), ή ειδικός λογαριασμός ασφαλείας στην Τράπεζα της Ελλάδος (ο οποίος είχε «κλειδώσει» τον Αύγουστο του 2018 στα 15,7 δισ. ευρώ) αποδεσμεύτηκε σταδιακά κατόπιν αιτημάτων της Ελλάδας προς τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Σταθερότητας (ESM):

•Πρώτη χρήση (2024–2025). Αποδεσμεύτηκαν περίπου 10,3 δισ. ευρώ (περίπου 5 δισ. ευρώ το 2024 και άλλα 5 δισ. ευρώ το 2025) για την πρόωρη αποπληρωμή δόσεων των διμερών δανείων του πρώτου μνημονίου (GLF), ρίχνοντας το υπόλοιπο του λογαριασμού στα 5,41 δισ. ευρώ στο τέλος του 2025.

•Πλήρης εξάντληση (Ιούνιος 2026). Στις 5 Ιουνίου 2026, τα Διοικητικά Συμβούλια του ESM και του EFSF ενέκριναν το αίτημα της Ελλάδας να χρησιμοποιήσει τα εναπομείναντα 5,41 δισ. ευρώ του λογαριασμού. Με αυτό το ποσό (συν ιδίους πόρους), η χώρα προχώρησε σε νέα πρόωρη αποπληρωμή 6,94 δισ. ευρώ δανείων GLF (λήξεων 2029 και 2033–2035), μηδενίζοντας οριστικά τον ειδικό δεσμευμένο λογαριασμό.

β) Το ευρύτερο «μαξιλάρι» ρευστότητας περιλαμβάνει το σύνολο των ταμειακών διαθεσίμων της Γενικής Κυβέρνησης:

Μετά την εξάντληση του λογαριασμού του ESM, τα εναπομείναντα περίπου 30–32 δισ. ευρώ αποτελούνται αποκλειστικά από τα ελεύθερα ταμειακά διαθέσιμα της κυβέρνησης (περίπου 10–13 δισ. ευρώ) και τα διαθέσιμα των φορέων της Γενικής Κυβέρνησης (περίπου 20 δισ. ευρώ μέσω repos).

Πάντως μην χαίρεστε: τα 30-32 δισ του «μαξιλαριού» η κυβέρνηση τα χρωστά (είναι καταχωρημένα στο χρέος):

•Τα 10-13 δισ. € προέρχονται από εκδόσεις ομολόγων και εντόκων γραμματίων. Δηλαδή, η κυβέρνηση δανείστηκε από επενδυτές στις αγορές περισσότερα χρήματα από όσα χρειαζόταν εκείνη τη στιγμή, ώστε να έχει ρευστότητα. Αυτά τα χρωστά στους κατόχους των ομολόγων.

• Τα 20 δισ. € (των Φορέων Γενικής Κυβέρνησης) προέρχονται από τα ταμειακά αποθέματα του ΕΦΚΑ, της ΔΥΠΑ, των ΟΤΑ, των νοσοκομείων και από ευρωπαϊκές προκαταβολές (ΕΣΠΑ / Ταμείο Ανάκαμψης) που δεν έχουν ακόμη απορροφηθεί. Αυτά η κυβέρνηση τα έχει δανειστεί μέσω repos και τα χρωστά στους ίδιους τους Φορείς της (ή προορίζονται για συγκεκριμένα έργα).

(Η αξία του αποθεματικού δεν είναι κρυφή, αλλά παρακολουθείται αναλυτικά σε τρία επίσημα έγγραφα:

•Τριμηνιαίο Δελτίο Δημοσίου Χρέους (ΟΔΔΗΧ). Στη σελίδα 2 (στις υποσημειώσεις του πίνακα κατηγοριών χρέους Κεντρικής Διοίκησης), ο Οργανισμός Διαχείρισης Δημοσίου Χρέους καταγράφει ρητά με ακριβές ποσό το υπόλοιπο του «λογαριασμού αποθεματικού – cash buffer account» (π.χ. 5.410,1 εκατ. ευρώ στις 31/12/2025 και 31/03/2026), καθώς και το σύνολο των ταμειακών διαθεσίμων της Κεντρικής Διοίκησης.

•Ετήσιος Κρατικός Προϋπολογισμός (Εισηγητική Έκθεση). Στο κεφάλαιο για τη διαχείριση του Δημοσίου Χρέους παρατίθεται αναλυτικός πίνακας με τα ταμειακά διαθέσιμα του Κράτους και των φορέων στην Τράπεζα της Ελλάδος.

•Τράπεζα της Ελλάδος & ΕΛΣΤΑΤ. Στα τριμηνιαία στοιχεία χρηματοοικονομικών λογαριασμών της Γενικής Κυβέρνησης (κατά ESA 2010), το σύνολο των ρευστών διαθεσίμων καταγράφεται στη γραμμή «Νομισματικά μέσα και καταθέσεις» (Ενεργητικό Γενικής Κυβέρνησης), το οποίο αφαιρείται από το ακαθάριστο χρέος για να υπολογιστεί το καθαρό δημόσιο χρέος).

 

Συμπερασματικά:

Η κυβέρνηση χρωστά (Δεκέμβριος του 2025) στην πραγματικότητα 427 δισ και όχι 362,9 δισ όπως λέει αυτή και οι παπαγάλοι της. Με το τέχνασμα των repos και των αναβαλλόμενων τόκων κρύβει από το ευρύ κοινό χρέος 64,2 δις ενώ και το «μαξιλάρι» που έχει απομείνει (που περιλαμβάνεται στα 427 δισ.) είναι και αυτό χρωστούμενο.

Το πραγματικό Δημόσιο Χρέος έχει αυξηθεί από το 2019 κατά 66 δις ή κατά 18,3% ενώ το ΑΕΠ κατά 36,2%.Έτσι φαίνεται πως μειώθηκε από το 197% του ΑΕΠ (2019) στο 171% (2025) –και όχι στο 145% χρησιμοποιώντας το ΧΓΚ. Αν όμως συγκρίνουμε το χρέος με το αποπληθωρισμένο ΑΕΠ τότε αυτό έχει αυξηθεί από το 197% του ΑΕΠ στο 210%.

Ουσιαστικά η κυβέρνηση χρησιμοποιεί τα αποθεματικά των Φορέων της για να καλύπτει μέρος του δανεισμού της που και αυτός κάθε χρόνο είναι αυξανόμενος. Έτσι εξηγείται γιατί σε αντίθεση με τις «φυσιολογικές» χώρες που έχουν Χρέος Γενικής Κυβέρνησης υψηλότερο του Χρέους Κεντρικής Διοίκησης εδώ συμβαίνει το ανάποδο.

Να ‘ναι καλά λοιπόν τα αποθεματικά των Φορέων, ο πληθωρισμός και φυσικά οι δανειστές που κάνουν τα στραβά μάτια για να προβάλλει η κυβέρνηση το success story στην υπόθεση του χρέους…  

 

Σχετικά:

1. Το κρυφό ή σκιώδες χρέος της Ελλάδας

2. Ο δείκτης χρέους βελτιώνεται, η δημοσιονομική ασφάλεια όμως;

3. Δημόσιο και ιδιωτικό χρέος στο κόκκινο

4. Κρύβουν το συνολικό δημόσιο χρέος – τέρας €427 δισ.

5. Δημόσιο Χρέος: Το «κρυφό» κόστος για την ελληνική οικονομία


 

 

Τα «κλεμμένα»

«Στην απελπισία μου [που άθελά μου είχα πετάξει το μπαλταδάκι τού Σουλτάνου στο φεγγάρι] πήρα το κουκί και το φύτεψα σε μια γωνιά τού περιβολιού, […]

Δεν το είχα ακόμη καλά-καλά σκεπάσει με το χώμα και πέταξε ευθύς βλαστάρια που στη στιγμή άρχισαν να μεγαλώνουν με καταπληκτική γρηγοράδα. Σε λίγη ώρα έχασα την κορφή τής κουκιάς από τα μάτια μου. Δεν πέρασαν τρείς-τέσσερες ώρες και να που έγινε το θαύμα. Η κουκιά είχε κιόλας φτάσει στο φεγγάρι. Τα τελευταία κλαδιά της τυλίχτηκαν στέρεα γύρω από τις άκρες του. Έτσι δεν είχα παρά να σκαρφαλώσω. […]

Σκέφτηκα ευθύς να ξαναγυρίσω στη γη –μα ώ δυστυχία μου! Ώσπου να ανέβω και να ψάξω, είχε πια βγή ο ήλιος, που στο φεγγάρι καίει πολύ, και μού είχε ξεράνει την κουκιά μου. Την είχε κάνει άχυρο! Τι θα γίνω τώρα, σκέφτηκα, αιχμάλωτος απάνω στο φεγγάρι δίχως κανένα μέσο για να κατεβώ στη γη; […]

Μια και δεν είχα άλλο μέσο, τράβηξα επάνω στο φεγγάρι ολόκληρη την ξεραμένη κουκιά και με το άχυρό της έπλεξα ένα γερό σκοινί. Το έκανα όσο μακρύτερο μπορούσα, αλλά και πάλι δε θα μ’ έφτανε για να κατέβω ίσαμε κάτω στη γη. Στερέωσα το σκοινί αυτό στη μια άκρη του φεγγαριού –γιατί για καλή μου τύχη το φεγγάρι εκείνο το βράδυ ήταν μισοφέγγαρο και είχε δυό άκρες- και ύστερα κρεμάστηκα κι άρχισα να κατεβαίνω. Με το αριστερό μου χέρι κρατούσα το σκοινί και με το δεξιό το μπαλταδάκι μου. Κατέβηκα έτσι ως την άκρη τού σκοινιού και τότε με το μπαλταδάκι μου έκοψα το απάνω μέρος που περίσσευε και δε μού χρειαζόταν πια και το έδεσα από κάτω. Ύστερα το ξανάκοψα πάλι από πάνω, το ξανάδεσα από κάτω και με τον τρόπο αυτό κατόρθωσα να κατέβω τόσο χαμηλά ώστε να διακρίνω από κάτω μου το περιβόλι τού Σουλτάνου.

Ωστόσο με το κόψε-δέσε, το σχοινί τρωγόταν και καταστρεφόταν. Και θα βρισκόμουν ως δύο μίλλια πάνω από τη γη ψηλά στα σύννεφα όταν το σκοινί κόπηκε ξαφνικά. Έπεσα τότε κάτω με μεγάλη ορμή, κι έχασα τις αισθήσεις μου. Όταν μετά από κάμποση ώρα συνήλθα, είδα πως το σώμα μου πέφτοντας στη γη είχε ανοίξει μια τρύπα σαν πηγάδι, ως εννέα οργυιές βαθειά.»

Ε.Δ. Μουνδ, Οι περιπέτειες τού βαρώνου Μυνχάουζεν

Σάββατο 29 Αυγούστου 2026

Τρέχουσα εικόνα του ΓΔ –και μια Τεχνική Ανάλυση για τις τιμές κατοικιών

 

Το παρατεταμένο καλοκαίρι του ΧΑΑ συνεχίζεται από τον Μάρτιο του 2020 σημειώνοντας νέα υψηλά και σχηματίζοντας νέα κανάλια μεγαλύτερης κλίσης όπως φαίνεται στο μηνιαίο διάγραμμα. Το αρχικό κανάλι (με τις κόκκινες γραμμές) το διαδέχτηκε το δεύτερο κανάλι (με τις μαύρες γραμμές) και σήμερα ο ΓΔ κινείται –και φαίνεται να αναμετράται με ην γραμμή αντίστασης του- στο τρίτο κατά σειρά κανάλι (με τις μπλε γραμμές).

Μέχρι τώρα και μεγάλο εύρος χρόνου οι αρνητικές αποκλίσεις του StochRSI 14 μηνών αποδεικνύονται πολύ αποτελεσματικές ως προάγγελος διορθώσεων αλλά και ως σημάδι πυθμένων όταν ο ταλαντωτής πέφτει στην υπερπωλημένη περιοχή του (κάτω του 20).


Ακολουθούν το εβδομαδιαίο και το ημερήσιο διάγραμμα στα οποία φαίνονται με μεγαλύτερη ευκρίνεια τα μεσοπρόθεσμα κανάλια και στηρίξεις.


Να συμπληρώσω ότι το σύστημα μου των προσαρμοσμένων ΕΚΜ παραμένει εντός της αγοράς για μεγάλο χρονικό διάστημα ακολουθώντας την τάση.

Κλείνω με το διάγραμμα του ETF VWRA που παρακολουθώ και το οποίο επενδύει στο σύνολο των χρηματιστηριακών αγορών και το οποίο είναι επίσης ανοδικό από το 2020 με μια παρένθεση διόρθωσης  στους πρώτους μήνες μετά την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία.


 

---ο---

Σκέφτηκα να παρουσιάσω τον δείκτη των τιμών κατοικιών Αθηνών (HGX) που φτιάχνει η ΤτΕ (τριμηνιαίες τιμές) εφαρμόζοντας πάνω σε αυτόν έναν αριθμητικό ΚΜ καθώς και τον ταλαντωτή RSI.


  

Όπως φαίνεται οι δυο αυτοί απλοί δείκτες Τεχνικής Ανάλυσης έδειξαν αξιόπιστα τόσο την κορύφωση όσο και των πυθμένα των τιμών των κατοικιών από το 1997 μέχρι και το πρώτο τρίμηνο του 2026.

Να διευκρινίσουμε ότι το υψηλό των 101,43 μονάδων του 2008, πληθωρισμένο, αντιστοιχεί σήμερα στις 136,55 μονάδες ενώ η τιμή του HGX βρίσκεται σήμερα στις 116,4 μονάδες. Όπως εύκολα φαίνεται δεν έχουν ανέβει οι τιμές υπερβολικά αλλά έχουν πέσει υπερβολικά τα πραγματικά εισοδήματα της μεγάλης πλειονότητας του ελληνικού λαού: πόσοι έχουν αυξήσει τα ονομαστικά τους εισοδήματα από το 2008 κατά 35% -όσος είναι δηλαδή και ο επίσημος αθροιστικός πληθωρισμός από εκείνη την εποχή;  



Σάββατο 13 Ιουνίου 2026

Παγκόσμια κέρδη: μια ανοδική στροφή;


Στο τέλος του 2025, τα εταιρικά κέρδη στις μεγάλες οικονομίες επιταχύνθηκαν μετά από στασιμότητα το 2024. Το παρακάτω παγκόσμιο μέγεθος υπολογίζεται από έναν σταθμισμένο (ως προς το ΑΕΠ) μέσο όρο των κερδών στις ΗΠΑ, στο Ηνωμένο Βασίλειο, στην Ιαπωνία, στη Γερμανία και στην Κίνα (από τους εθνικούς λογαριασμούς και σε εθνικά νομίσματα). 

Εικόνα 1.

 

Η μέση ετήσια αύξηση των παγκόσμιων εταιρικών κερδών κατά τη δεκαετία του 2010 -τη δεκαετία αυτού που έχω ονομάσει «Long Depression» από τη Μεγάλη Ύφεση του 2008-09- ήταν 3,9%. Αλλά στο πρώτο μισό της δεκαετίας του 2020, ο μέσος ρυθμός αύξησης διπλασιάστηκε στο 7,7%, αν και αυτό είναι ακόμα πολύ μικρότερο από τον μέσο ρυθμό αύξησης 16,1% στη δεκαετία του 2000 που είχε τροφοδοτηθεί από το κύμα πίστωσης. Υπήρξαν μόνο δύο περίοδοι πτώσης των παγκόσμιων κερδών: η ύφεση των χαμηλών κερδών στα τέλη του 2015 και η ύφεση της πανδημίας το 2020.

Εικόνα 2.

 

Στα δέκα χρόνια πριν από το 2007, ο εταιρικός τομέας της Κίνας πρωτοστατούσε με μέση ετήσια αύξηση κερδών 26,7%, πάνω από τρεις φορές υψηλότερη από ότι στην Ιαπωνία και τις ΗΠΑ. Αλλά η εικόνα άλλαξε τη δεκαετία του 2010, καθώς ο ρυθμός αύξησης των κερδών της Κίνας μειώθηκε απότομα. Η αύξηση των κερδών επιβραδύνθηκε επίσης και στις άλλες οικονομίες, με εξαίρεση την Ιαπωνία. Τη δεκαετία του 2020, μέχρι στιγμής, η μέση αύξηση των κερδών στην Ιαπωνία και τις ΗΠΑ έχει αυξηθεί, με τον ρυθμό των ΗΠΑ να έχει υπερδιπλασιαστεί σε σύγκριση με τη δεκαετία του 2010. Η αύξηση των εταιρικών κερδών τόσο της Γερμανίας όσο και της Βρετανίας ήταν αποκαρδιωτική κατά το πρώτο τέταρτο του 21ου αιώνα. Έτσι, όσον αφορά τα κέρδη, το ιαπωνικό κεφάλαιο τα πήγε πολύ καλά, όπως και οι αμερικανικές εταιρείες, ενώ το ευρωπαϊκό κεφάλαιο είχε κακή απόδοση.

Τι συμπεραίνουμε από αυτό; Λοιπόν, τα στοιχεία της δεκαετίας του 2020 υποδηλώνουν ότι το κεφάλαιο στις μεγάλες οικονομίες δεν οδεύει προς ύφεση, με εξαίρεση τη Γερμανία, όπου η αύξηση των κερδών επιβεβαιώνει το τρέχον υφεσιακό περιβάλλον.

Αν εστιάσουμε στις ΗΠΑ, χρησιμοποιώντας τον υπολογισμό των κερδών από επίσημα στοιχεία σύμφωνα με τους Basu-Wasner, διαπιστώνουμε ότι τη δεκαετία του 2020, η ετήσια αύξηση των κερδών ήταν υψηλότερη ακόμη και από ότι στη νεοφιλελεύθερη περίοδο της δεκαετίας του 1980. Το υψηλότερο ποσοστό στη δεκαετία του 1970 οφείλεται στον υψηλότερο πληθωρισμό.

Εικόνα 3. Πηγή: https://dbasu.shinyapps.io/Profitability/


Το ποσοστό κέρδους επί του εταιρικού κεφαλαίου ορίζεται με μαρξιστικούς όρους ως το συνολικό κέρδος (υπεραξία) διαιρούμενο με το απόθεμα κεφαλαίου (πάγια και κυκλοφορούντα περιουσιακά στοιχεία) που κατέχουν οι εταιρείες συν το κόστος απασχόλησης εργασίας στην παραγωγή. Το συνολικό ποσοστό κέρδους στην οικονομία των ΗΠΑ μειώνεται ελαφρώς από το τέλος της νεοφιλελεύθερης περιόδου ανάκαμψης στα τέλη της δεκαετίας του 1990. Αλλά αν απομονώσουμε τον παραγωγικό τομέα της οικονομίας των ΗΠΑ (δηλαδή, εξαιρέσουμε τα ακίνητα, τα χρηματοοικονομικά, τις ασφάλειες και την κυβέρνηση), τότε το ποσοστό κέρδους επί των παραγωγικών περιουσιακών στοιχείων μειώθηκε απότομα κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 2010 έως το τέλος της πανδημικής ύφεσης το 2020. Αυτό εξηγεί τη Μεγάλη Ύφεση του 2008-09 και την πανδημική ύφεση του 2020. Αλλά από τότε, η κερδοφορία των παραγωγικών περιουσιακών στοιχείων έχει αυξηθεί.

Εικόνα 4.

 

Ποιος είναι ο λόγος για την ανάκαμψη των συνολικών κερδών και της κερδοφορίας του κεφαλαίου στις ΗΠΑ -και στην Ιαπωνία; Αυτό αμφισβητείται. Σε ένα πρόσφατο άρθρο, ο Ruchir Sharma, πρόεδρος του Ιδρύματος Rockefeller, εκτιμά ότι η αύξηση των κερδών στις ΗΠΑ έχει επιταχυνθεί μόνο λόγω των αυξανόμενων ελλειμμάτων του κρατικού προϋπολογισμού. Η μείωση της φορολογίας των εταιρικών κερδών και οι αυξανόμενες κρατικές επιδοτήσεις έχουν ενισχύσει τα κέρδη.

«Τα συνολικά εταιρικά κέρδη έχουν αυξηθεί από 7% του ΑΕΠ στα τέλη της δεκαετίας του 1990 σε 11% σήμερα. Ο δυναμισμός των αμερικανικών επιχειρήσεων έχει παίξει ρόλο, αλλά το ίδιο έχουν συμβεί και με τις μειώσεις φόρων και τις κρατικές δαπάνες. Πρόσφατα, το έλλειμμα των ΗΠΑ έχει αυξηθεί σε περισσότερο από 6% του ΑΕΠ και ένα τόσο υψηλό έλλειμμα αντανακλά μια μεγάλη μεταφορά εισοδήματος σε νοικοκυριά και εταιρείες». Ο Sharma καταλήγει στο συμπέρασμα ότι «τα ελλείμματα αντιπροσωπεύουν περισσότερο από το ήμισυ των εταιρικών κερδών, διπλάσιο από το επίπεδο της εποχής των dotcom. Αφαιρέστε την κρατική υποστήριξη και τα κέρδη των ΗΠΑ φαίνονται λιγότερο εξαιρετικά».

Εδώ, ο Sharma βασίζεται στην λεγόμενη εξίσωση Kalecki, η οποία καταλήγει στην πρόταση ότι οι επενδύσεις οδηγούν σε κέρδη, όχι το αντίστροφο. Εάν μια κυβέρνηση εμφανίσει μεγάλο έλλειμμα στον προϋπολογισμό, με άλλα λόγια, «αποταμιεύσει», μπορεί να ενισχύσει τις επενδύσεις και, επομένως, τα κέρδη. «Έτσι, σύμφωνα με έναν καθιερωμένο λογιστικό τύπο, την Εξίσωση Kalecki-Levy, τα εταιρικά κέρδη είναι εν μέρει μια κατοπτρική εικόνα του ελλείμματος της κυβέρνησης. Με βάση αυτό το πλαίσιο, τα ελλείμματα ήταν ο μοναδικός μεγαλύτερος παράγοντας που συνέβαλε στην αύξηση των κερδών ως ποσοστό του ΑΕΠ από τα τέλη της δεκαετίας του 1990».

Όπως όμως έχω υποστηρίξει σε πολλές περιπτώσεις και αναρτήσεις, η ταυτότητα Kalecki (κέρδη = επένδυση) είναι ακριβώς αυτό, μια ταυτότητα. Δεν δείχνει την αιτιώδη κατεύθυνση. Οι επενδύσεις οδηγούν τα κέρδη και οι κυβερνητικές «αποταμιεύσεις» (ελλείμματα) οδηγούν τα κέρδη στα ύψη; Κατά την άποψή μου, αυτή η κατεύθυνση είναι βλέπει το αποτέλεσμα ως αιτία. Στον καπιταλισμό, τα κέρδη οδηγούν τις επενδύσεις. Και αν ξεκινήσουμε από αυτήν την κατεύθυνση, τότε η αύξηση των κερδών δεν οφείλεται στις κρατικές δαπάνες, αλλά μπορεί να οφείλεται μόνο στην αύξηση του ποσοστού εκμετάλλευσης των εργαζομένων, όπως εκφράζεται με την αύξηση του μεριδίου των κερδών στην οικονομία των ΗΠΑ σε σχέση με τους μισθούς. Τα εταιρικά κέρδη ως μερίδιο του ΑΕΠ των ΗΠΑ βρίσκονται σε ιστορικά υψηλά.

Εικόνα 5.

 

Τα κέρδη δεν αυξάνονται λόγω των υπερβολικών κρατικών δαπανών, αλλά επειδή έχει σημειωθεί απότομη πτώση στο μερίδιο της εργασίας στο εθνικό εισόδημα -σε ιστορικά χαμηλότερο επίπεδο.

Εικόνα 6.

 

Εάν αυτή η αύξηση του μεριδίου των κερδών μπορεί να διατηρηθεί και να επιταχυνθεί, τότε το ποσοστό κέρδους των ΗΠΑ μπορεί κάλλιστα να αυξηθεί περαιτέρω από εδώ και πέρα. Πολλά θα εξαρτηθούν από το εάν η τεράστια επένδυση που κάνουν οι εταιρείες Τεχνητής Νοημοσύνης και οι πιθανοί πελάτες τους σε κέντρα δεδομένων θα επιφέρει μια ριζική αλλαγή στα κέρδη (μειώνοντας έτσι το εργατικό δυναμικό και, κατά συνέπεια, το σχετικό μισθολογικό κόστος). Όπως είπε ο Sharma σε προηγούμενο άρθρο του: η οικονομία των ΗΠΑ είναι πλέον «ένα μεγάλο στοίχημα στην Τεχνητή Νοημοσύνη». Θα επανέλθω σε αυτήν την ιστορία στην επόμενη ανάρτησή μου.

Global profits: an upward turn?





Τι συμβαίνει με το Δημόσιο Χρέος;

  «Όσο για τους μακροοικονομικούς δείκτες, είναι ο τιμάριθμος που θα οδηγήσει το χρέος κάτω από το 136% [ * ] του ΑΕΠ ήδη από φέτος […] αλ...